Satchmo Çekoslovakya’da

İkinci Dünya Savaşı sonrası, Soğuk Savaş’ın yaşandığı yıllarda dünyaca ünlü caz sanatçısı Louis Armstrong 1965 yılında bir Prag konseri verdi. Bu konser nasıl meydana geldi? Oldukça şaşırtıcı ve sıra dışı bilgilere ulaştım.

Bütün bu merakım “Louis Armstrong in Prague – Lucerna Hall 1965” konser uzunçalarının güzel ön kapağı, kartoneti ve arka yüzündeki liner notlarıyla başladı.

Konserin gerçekleştiği yıllarda Sovyetler Birliği etkisi altında olan Çekoslovakya’nın bilindiği üzere diğer Demir Perde ülkeleri gibi kolay bir hayatı yoktu. Ama her şeye rağmen Prag’ın caz başta olmak üzere Doğu Blok kültür sanat etkinliklerinde saygın bir yeri vardı. Peki, Louis Armstrong gibi dönemin batılı süperstarı bir Doğu Blok ülkesinde nasıl konser veya konserler verebilmişti? Çıkış noktam, kafamdaki soru işareti buydu.

Müzikal anlamda kusursuz olan bu performansın perde arkasına gelin beraber bir göz atalım. Umarım siz de keyif alırsınız.

Pops Hep Zirvede
“Lucerna Hall” plağının arka yüzünde ünlü gospel şarkıcısı Mahalia Jackson caz tarihinin en büyük şahsiyetlerinden biri olan Louis ‘Pops’ Armstrong için şöyle demiş:

“Armstrong’u sevmemek, dünyayı sevmemek demektir”

Pops, Satchmo (SATchel MOuth), Satch, King of Jazz, Ambassador of Jazz gibi birçok lakapla anılan bu efsane müzik insanı 1901-1971 yılları arasında yaşadı.

New Orleans asıllı Armstrong’un müziği kendine has bir biçimde yorumlaması, trompetini doğaçlama çalması, eşsiz yorumu ve scat vokali müzisyenliğini tarif ederken bitmek bilmeyen pozitif enerjisi ve espritüel karakteri ve de bembeyaz dişleri renkli kişiliğini tarif ediyor. Louis Daniel Armstrong’un caz dünyasında saygın bir yeri vardı, hala daha var. Mahalia Jackson’un üstteki “seni sevmeyen ölsün” tadındaki tespiti işte bu güzel insana olan büyük sempatinin samimi bir tezahürü olsa gerek.

Soğuk Savaş Dönemi
İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD ve SSCB arasında hepimizin bildiği üzere bir Soğuk Savaş dönemi yaşandı. Bu zaman diliminde her dalda rekabet üst seviyedeydi. Teknoloji, ulaşım, uzay çalışmaları, kültür sanat, silahlanma, vesaire. ABD’de CIA’in gizli ortaklığıyla, Sovyetler Birliği’nin kültürel üstünlük iddialarını zayıflatma mottosuyla, edebiyat dergilerine, modernist müzik performanslarına ve modern sanat sergilerine sponsorluk yapan Kültürel Özgürlük Kongresi’ni (Congress Of Cultural Freedom – CCF) kuruldu.

Aynı CCF, kuruluş amacına uygun olarak Amerika’nın güçlü silahı olan caz müziğini ihraç etmeye başladı. Benny Goodman, Dizzy Gillespie*, Dave Brubeck ve Duke Ellington gibi caz müzisyenleri Avrupa, Latin Amerika ve Afrika’ya gönderildi. Ve bu “İyi Niyet Caz Elçileri” arasında Louis Armstrong da vardı.

*Dizzy Gillespie 1956 yılında konser vermek üzere Türkiye’ye geldi.

Demir Perde Turnesi Başlıyor
Yıllarca Demir Perde ülkelerinde konser verme fikriyle yanıp tutuşmuş olan Satchmo, CCF’nin girişimleriyle nihayet 1965 yılının ilkbahar aylarında Doğu Avrupa hayaline kavuştu. 

Çekoslovakya (Prag), Romanya (Bükreş), Bulgaristan (Sofya), Yugoslavya (Belgrad, Zagreb, Ljubljana) ve Doğu Almanya’yı (Leipzig, Doğu Berlin, Magdeburg, Erfurt, Schwerin) kapsayan 28 konserlik bir anlaşmaya varıldı. Armstrong, 50’li yıllarda edindiği “Ambassador Satch” apoletini tekrar takıp All-Stars* müzisyen grubuyla birlikte 9 Mart 1965 günü beş komünist ülkeye gitmek üzere dört haftalık (Mart-Nisan) Doğu Avrupa turnesine start verdi. Günümüzde sadece tarih kitaplarında varlığını anımsadığımız bu ülkelerde,  baskıcı rejimlerin gölgesinde ve kapalı kutu bir coğrafyada Satchmo’yu acaba ne bekliyordu?
 
*Louis Armstrong All Stars formasyonu: 

Vokal, trompet: L.Armstrong / Vokal: Jewel Brown / Trombon: Tyree Glenn / Klarnet: Eddie Shu / Piyano: Billy Kyle / Bas: Arvell Shaw

Çekoslovakya Satch’i Bağrına Bastı
Ekip, 12 Mart’ta ilk durağı olan, “Doğu Blok caz etkinliklerinin merkezi” olarak ün kazanmış olan Çekoslovakya’nın Prag şehrine ulaştı. Armstrong, aralarında ülkenin başbakanın da bulunduğu üst düzey bürokratlar tarafından karşılanıp adına törenler düzenlendi. Kaldıkları süre boyunca krallar gibi ağırlanan Armstrong ve orkestrası, “Live At Lucerna Hall” plak kaydının yapıldığı salonu 9 gün boyunca tıka basa doldurma başarısını gösterdi.

Ülkenin devlet radyosu ve plağın yapımcılığında rol oynayan Radio Prag, Satchmo ve ekibinin bu başarısını Sezar’ın “Veni, vidi, vici” deyimini uyarlayarak şöyle yorumladı: “Satchmo geldi, üfledi ve fethetti”. ABD’liler ise Chicago Tribune gazetesi sayfalarında konseri “beklendiği” gibi politize ederek şöyle özetledi: “Armstrong komünistleri ezdi geçti”.

Çekoslovakya sonrasında hız kesmeden devam eden turne diğer Demir Perde ülkelerinde de aynı başarıyı gösterdi. Coşku yine tavan yaptı denebilir. Özellikle Doğu Berlin’de ardı ardına verilen konserler hem Doğu hem de Batı Alman basınında çok geniş yer buldu. Bir kaynakta hatta <<Armstrong öyle bir üne sahipti ki Berlin’in doğusundan batısına geçişte evrakları sorgulanmıyor>> bile deniyordu.

Plak Hakkında
Prag konseri kaydı “Louis Armstrong in Prague – Lucerna Hall 1965” müzikseverlerle ilk defa 1979 yılında plak formatında  buluştu. Canım Plakhane‘mden edindiğim nüsha ise 1980 yılı Çekoslovakya basımı. Oldukça doyurucu bir ses kalitesine sahip olan 33’lük, konser ambiyansını (tezahürat, alkış, coşku) son derece başarılı bir şekilde aktarmış. 2 set halinde gerçekleşmiş olan konser gecesi plak formatına A ve B yüzü olarak yansımış. 


Plağın yapımcıları: Ivan Englich ve Stanislav Titzl / Mastering: Ladislav Kuss / Kapak dizayn: Zdenék Habler / Fotoğraflar: Jovan Dezort / Liner notlar: Stanislav Titzl

Dijital mecralarda rastlamadığım albüm anladığım kadarıyla sadece plak ve CD formatlarında basılmış. Dijitalde olmayışı eksiklik tabii ki, çünkü plak ve CD zor bulunuyor.

Bu nedenle yazının altına Armstrong’un Çekoslovakya ziyareti ekseninde hazırlanan 25 dakikalık bir belgeselin YouTube görüntülerini bırakıyorum. Bu video, ekibin havalimanına gelişi, onuruna verilen konser ve All Stars orkestrasıyla birlikte verdiği konserden bölümler içeriyor. Hikayeye ilgi duymuş olanlara sanırım iyi bir fikir verecektir.

Üstte bahsettiğim Doğu Berlin konser kaydı da (“Satchmo Live in Berlin Friedrichstadtpalast: The Legendary Berlin Concert“) hem CD hem de plak formatında bulunuyor. 

Sonuç olarak, Armstrong’un Doğu Avrupa turnesine çıkmadan önce bu coğrafyada hiç plağı satılmamış. Daha doğrusu piyasada olmadığı için satılamamış. Bunu düşünürsek sadece Çekoslovakya’da 9, Doğu Avrupa turnesinde yaklaşık toplam 30 konserin full çekmesi gerçekten takdire şayan bir durum. İşin derinliklerinde CIA olmasına rağmen :)).

Demek ki iyi müzik her yerde karşılığını buluyor.

En büyük Pops :)) Sevgiler, Aykut

Kaynaklar: http://www.tresbohemes.com / http://www.openculture.com / https://english.radio.cz / https://cz.cityspy.network / https://www.mdr.de / http://www.discogs.com


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s