Sıra dışı mesleğin sıra dışı erbabı: Hazel Yarwood

LP formatı, yani uzunçalar plak hayatımıza 73 yıl önce (Haziran 1948) girdi. O günden beri müzik tüketiminde devrim yaratan bu format bir ara izini kaybettirse de 10 küsur yıl önce ansızın geri döndü. Hem de bizleri baştan çıkarmaya yönelik etrafta onca dijital ciciler varken.

Kesmek Mi, Kazımak Mı, Çizmek Mi?

Plak dinlemek kadar plak üretmek de meşakkatli ve ilginç bir uğraş. Çok spesifik bir işten ibaret olan üretim safhası bazı özel meslekleri de beraberinde getirdi. Bunlardan biri de “vinyl cutting”, yani “plak kesme” mesleğidir.

Elbette sıkıntılı bir çeviri. Burada “kesme” eylemi biraz tuhaf kaçıyor. Bunu özellikle mesleğe aşina olan arkadaşlara sordum. Jargonda “kesmek”, “çizmek” ve “kazımak” şeklinde kullanılıyormuş. Ben sanki “kazımak”tan yürürsem içim daha rahat edecek gibi. Hayırlısı artık 😊

Plak üretim safhalarından “Vinyl Cutting” aşamasını merak ettiğim için genel bir araştırma yaptım. EMI plak şirketinin bir tivitte 2013 yılında kaybettiği eski bir çalışanını andığını gördüm. İlgimi çekti, biraz araştırdım. Sizlere hem bu mesleği hem de Hazel Yarwood‘u kısaca tanıtmak isterim.

Vinyl Cutting Nedir?

Vinyl Cutting, hazırlanmış bir ses kaydının özel bir torna tezgahında bulunan bir mekanizmayla plakta yivler açma prosesidir. Cihazın ucunda bulunan özel kristal bir iğne bu işlemde “sesleri” doğru ölçümlerle laker (lacquer) diske “kazımaktadır”. Bu diskler, asetat ile kaplanmış cilalı alüminyum disklerden oluşmaktadır.

Bu diskler, çoğaltmada kullanılacak olan bir nevi master plaklardır. Kazınan bu yivler ehil kişiler tarafından ne kadar doğru hazırlanırsa ses kalitesi de o kadar iyi olacaktır.

Yazar Anton Spice, The Vinyl Factory web sitesinde Şubat 2020 tarihli yazısında bu laker diskleri şöyle tarif eder:

Laker diskler, kaydedilen ses ile bitmiş kayıt arasındaki fiziksel köprüdür.

Uzatmayalım; yani “Vinyl Cutting”, üretim aşamasının çok teknik bir adımıdır demek mümkün.

Plak üreticileri, özen, titizlik ve ses (mastering) bilgisi gerektiren bu işleme mühendis seviyesinde personel istihdam ederler, etmeliler de (en azından benim temennim o yöndedir).

Hazel Yarwood EMI’deki İlk Kadın Mühendis

Londra Abbey Road stüdyolarında EMI plak şirketi adına plak mastering ve “kazıma” görevini ifa eden Hazel Yarwood sektör tarafından “duayen” kabul edilirdi.

EMI’de 1947’den 1985’e kadar ‘Mastering & Vinyl Cutting Engineer’ pozisyonunda bulunan Yarwood, bulunduğu şirketin erkek egemen stüdyo mühendisliği dünyasında ilk kadın mühendis olarak tarihe geçti. Blyth’da (Galler) doğumlu Yarwood bir ara altı tane mastering ve kazıma (cutting) stüdyosunun başında bulundu.

Klasik müzik plakları üzerine uzmanlaşmış olan Hazel Yarwood 1970’li yıllarda Sovyet plak devi Melodiya’dan EMI’ye lisanslanan klasik müzik külliyatının Batı Dünyasına mastering anlamında “sağlıklı” şekilde kazandırılmasında önemli bir rolü vardır.

Elmas Kadın

Yarwood’un sıra dışı kariyerinde önemli başka bir tepe noktası da “elmas iğne”yi mesleğine kazandırmasıdır. Üstte sözünü ettiğim laker disklere ilk kez elmas iğneyle kazıma işlemi yapan mühendistir. Yakut/safirden üretilmiş olan geleneksel iğneler 20-30 saat dayanırken elmas iğneler 1.500 saatten fazla dayanıklılık göstermiş. Bu düşünüldüğünde, buluşun kayıt teknolojisi alanında nasıl büyük bir çığır açmış olduğunu daha iyi kavramak mümkün.

Hazel Yarwood’un işinde o kadar ehil olduğu söyleniyor ki EMI’nin Almanya şubesi bile tüm plak mastering mühendislerini ondan ders almaları için Abbey Road’a gönderirmiş.

1923-2013 yılları arasında yaşamış olan Yarwood, The Beatles’in “Rubber Soul” plağı dahil birçok önemli albümde imzası bulunuyor.

Yaptığı işlerden bazıları:

∆ Così Fan Tutte
His Master’s Voice 1975

∆ The Marriage Of Figaro (Le Nozze Di Figaro)
His Master’s Voice 1981

∆ Beethoven 9 Symphonies
EMI, His Master’s Voice

Günümüzde dahi bu işin üstadı olarak görülen Hazel Yarwood’a ben de plak toplama hobimize olan katkılarından ötürü bir selam çakıyorum.

Buraya bir de mesleği anlatan şahane ötesi bir video bırakıyorum:

Sevgiler, Aykut

Kaynaklar:
Discogs
EMI Records
theguardian.com
thetimes.co.uk


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s